آورده‌اند كه برمكيان اراضى شماسيه در رصافه ( كذا ) را خريدند و خانه‌هاى خويش را در آنجا ساختند و قسمتى را به بينوايان اختصاص دادند « 1 » . ظاهرا او منازل برمكيان در سويقهء خالد را با سوق يحيى در هم آميخته و سويقهء خالد را مشتمل بر دكانهاى غذاپزى متعدد دانسته است « 2 » . يحيى برمكى با صرف مخارج هنگفت در عراق نهر قاطول و نهر ابو الحيل را حفر كرد و روان گردانيد « 3 » . نهر سيحان در نزديكى بصره نيز منسوب به برمكيان است « 4 » . كانپورى آورده كه فضل نيز در بخش شرقى دجلهء بغداد ، نهر فضل برمكى را حفر كرد « 5 » . بناها و كارهاى خيريه فضل در خراسان ، خاصه در بلخ و بخارا مهم است . گفته‌اند در بلخ نهرى برآورد كه مردم را از رنج تهيهء آب از دوردست آسوده گردانيد و ضعفا و كسانى كه قوّت آب آوردن نداشتند آسايش يافتند . به روايتى از شاد بن فضل ، پيامبر ( ص ) در خواب برو ظاهر شد و بشارت داد كه نامش بر بالاى نامهاى اهل بهشت قرار گرفته است « 6 » . همو در بخارا مسجد جامع ديگرى ، جز مسجدى كه قتيبه ساخته بود برآورد و مال بسيارى براى آن خرج كرد « 7 » . و نيز مسجدها و رباطهاى ديگر در شهرهاى خراسان ساخت . او اول كسى بود كه دستور داد در ماه رمضان در مساجد چراغ بيفروزند « 8 » . در بلخ نيز به جاى آن قسمت از معبد نوبهار كه ويران كرد ، مسجدى ساخت « 9 » . او همچنين براى جلوگيرى از يورش اقوام ترك در الراشت ، در اقصاى خراسان ، ميان دو كوه كه محل رخنهء ايشان بود ، دروازه‌اى بنا كرد « 10 » . گفته‌اند اولين كارخانه كاغذسازى را نيز او در قلمرو اسلام تأسيس كرد و ابو نواس به اين مناسبت او را ستود « 11 » . خانه‌هاى متعددى كه برمكيان در بغداد و شايد برخى شهرهاى ديگر برآوردند ، غالبا پس از سقوط آنها روى به ويرانى نهاد چنان كه شاعرى سروده

--> ( 1 ) . كانپورى ، 99 . ( 2 ) . همو ، 97 . ( 3 ) . جهشيارى ، 177 . ( 4 ) . طبرى ، 8 / 266 ؛ بلاذرى ، 363 . ( 5 ) . ص 98 . ( 6 ) . بلخى ، فضايل ، 20 ، 38 . ( 7 ) . نرشخى ، 68 - 69 . ( 8 ) . نرشخى 48 حتى ، تاريخ العرب ، 1 / 373 ؛ اخبار برامكه ، مجموعه شفر ، 7 . ( 9 ) . ابن خلكان ، 4 / 29 . ( 10 ) . ابن فقيه ، 325 . ( 11 ) . كانپورى ، 219 .